پنجشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۷ - ۱۸:۳۲ Thursday, 18 October 2018 |
تاریخ انتشار: ۱۵:۱۱ - ۰۸ ارديبهشت ۱۳۹۷
کد خبر: ۴۶۸۲
تعداد نظرات: ۲ نظر
تندرست نیوز مصائب مربوط به رحم اجاره ای را بررسی می کند؛
می‌گل هشترودی
تندرست نیوز؛می‌گل هشترودی- رحم اجاره ای یکی از مباحثی است که با چالش بسیاری همراه است. جدا ازچگونگی انجام این موضوع و احکام و قوانین مربوط به آن، دلایل این امر که رابطه مستقیم با فقر دارد نیز حائز اهمیت است. این که چگونه مادری می تواند از نوزاد خود که 9 ماه برای پرورش آن در شکم خود زحمت کشیده دل بکند و آن را به آغوش دیگری بسپرد ابعاد زشتی از این موضوع را به نمایش می گذارد که قابل درک نیست اما در جامعه ای که به دلیل فقر، مردم به فروش اعضای بدن خود مثل کلیه و قرنیه چشم و غیره روی می آورند، اجاره دادن رحم یک زن قابل درک تر است!


رحم اجاره ای یا بانوی جایگزین

زیر یکی از گزارش های مربوط به رحم اجاره ای با پیامی رو به رو می شوم که نشان از بازار داغ رحم فروشان دارد. پیام به این شرح است:« متاهل هستم، رحم اجاره می دهم، دارای یک فرزند هستم و زایمان طبیعی داشتم.» پس از آن هم شماره تماسی ذکر شده است. با شماره تماس میگیرم پسر کوچکی پاسخ می دهداز او می خواهم تلفن را به مادرش بدهد. پس از کمی معطلی بالاخره زنی پاسخ میدهد.

صدای خسته و گرفته زنی به گوش می رسد.  خود را به عنوان اجاره کننده رحم معرفی می کنم و از او می خواهم شرایطش را توضیح دهد. می گوید:« من یک بچه 5 ساله دارم، زایمان طبیعی داشتم و متاهل هستم.» دلیل کارش را جویا می شوم، توضیح می دهد:« من به پول این کار خیلی نیاز دارم، شوهرم کار ندارد و خانه مادرم زندگی میکنم از لحاظ مالی خیلی در مضیقه هستم و واقعا به این کار نیاز دارم.» از او می پرسم چه مبلغی برای این کار در نظر گرفته است؟ کمی مکث می کند و می گوید:« شما چه مبلغی را در نظر گرفته اید؟» پیشنهاد 20 میلیون تومان در ازای اجاره رحم می دهم به شرطی که حتی در بیمارستان هم کودک را نبیند و رضایت نامه محضری بدهد که هیچ وقت نسبت به بچه ادعایی نداشته باشد؛ به راحتی قبول می کند و میگوید:« رضایت نامه محضری می دهم و با ندیدن بچه هم مشکلی ندارم فقط اگر می شود 5 میلیون بگذارید روی مبلغ خیرش را ببینید!» صحبت را بیشتر از این جایز نمیدانم، با وعده تماس مجدد تلفن را قطع می کنم.

همین صحبت کوتاه نشان از این داشت که یک زن، به بهای مبلغی پول تمام محبت های مادرانه خود را زیر پا گذاشته است و حتی حاضر است تعهد نامه محضری بدهد که به هیچ عنوان ادعایی نسبت به فرزندی که درون خود پرورش داده نداشته باشد. پر واضح است که هر مادری که تن به چنین امری می دهد، صرفا پول آن را در نظر گرفته است و برای پول تن به چنین کاری داده است.

بازار سیاه رحم اجاره ای

شاید وقتی‌که لوئیس براون، نخستین کودک به دنیا آمده از طریق روش آزمایشگاهی (I.V.F) ، به دنیا می‏آمد کسی فکرش را هم نمیکرد که زمانی علم پزشکی آن‌قدر درباره مسائل ناباروری پیشرفت کند که به‌جز تولید نطفه جنین در محیط آزمایشگاه، انتقال آن به رحم زن دیگری امکان‌پذیر باشد. اتفاقی که می‌تواند زوجهای جوان را به داشتن کودکی از ژن خود امیدوار کند، اما هر پدیده نوظهوری تلفات و پیامدهای خود را دارد. وقتی موضوع رحم اجارهای مطرح می‏‌شود، خواه‌ناخواه مانند هر اتفاق پزشکی دیگری، حرف بازار سیاه و دلالان هم به وسط می‏آید. دلالانی که البته نام خود را «واسط» گذاشته‏ اند. واسط‌ها کارشان شناسایی و معرفی زنانی است که 9 ماه نقش مادر جایگزین را برای زوجهای ناباروری که از همهجا ناامید شده‏اند، ایفا میکنند. کسانی که از شروع تصمیمگیری تا تحویل دادن کودک به آغوش گرم خانواده در کنارشان هستند. واسطان این عمل را برای هر دو طرف قضیه برد-‌برد میدانند. زوج متقاضی به بچه می‏رسند، زن اجاره‌دهنده به پولش و البته واسط هم با استفاده از نیاز هر دو طرف پول خوبی به جیب می‏زند.

معمولا تخصص اصلی‌ این افراد  اما واسطهگری یا به قول خودشان، استفاده از گامت واسط است. اغلب واسطانی که هدایت‌کننده این تجارت نان و آبدارند، یا مدتی برای پزشکان زنان و زایمان کارکرده‌اند یا خودشان قبلاً مادر جایگزین بودن را تجربه کردهاند و بعد از آنکه چم‌وخم کار دست‌شان آمد، با سازماندهی کردن زنان دیگر، کسب‌وکار خود را راه انداختهاند؛ واسطان باید از هر نظر خیال پدرومادرهای متقاضی را راحت کنند تا به بیماری‌های واگیرداری مثل ایدز یا هپاتیت مبتلا نباشند. این طور که معلوم است هر واسطی برای این کار هم روش خاص خودش را دارد. بعضی از آن‌ها، آزمایش‌های دوره‌ای مادر جایگزین را رو می‌کنند، بعضی هم فقط با آشناها کار می‌کنند شنیده ها حاکی از این است که تعرفه ثابت و مشخصی از طرف وزارت بهداشت برای اجاره رحم تعریف ‌نشده است، قیمت ثابتی هم برای رحم اجاره‌ای وجود ندارد اما معمولاً قیمت پایه از 30میلیون تومان شروع می‌شود؛ با یک حساب سرانگشتی، هزینه‌های دارو، آمپول تا هزینه لقاح مصنوعی، هزینه زایمان، هزینه نفقه مادر جایگزین تقریباً 60 میلیون تومان تا 70 میلیون تومان برای متقاضیان آب می‌خورد. البته نباید خوش‌خدمتی واسطان را هم فراموش کرد

به نظر میرسد، برای زن‌وشوهری که در همه راهها برای بچه‏دارشدن به بن‌بست خورده‌اند، تنها راه بچهدارشدن، اجاره رحم واسط است. راهی که مشکلات زیادی را به همراه دارد، از حرف مردم، فشارها و استرسها تا هزینه‏های سرسام‌آور. گرچه با آغوش گرفتن بچه به دنیا آمده از این روش، تمامی مشکلات به فراموشی سپرده میشود اما باید طرف دیگر را هم در نظر گرفت، مادری که 9 ماه همه مشکلات بارداری را تحمل کرده و حالا بدون بچه به خانه باز می گردد.

قانون چه می‏گوید؟

نخستین‌بار در سال 1976 در آمریکا بود که وکیلی به‌نام نوئل کین بین یک زوج نابارور و یک مادر جایگزین قرارداد بست تا پس از به‌دنیا آمدن بچه، نوزاد به پدر و مادری که او را خریده بودند، برسد. در ایران اما هنوز قانونی که مختص رحم اجارهای باشد وجود ندارد. بنابراین اغلب حقوقدانان به ماده قانونهای مشابه رجوع میکنند.
قطعا وقتی پای قرارداد رحم جایگزین پیش می آید این سوال در ذهن مطرح میگردد که آیا اصولا انسان می تواند نسبت به اعضای بدن خود به هر نحو قرارداد تنظیم کند؟ آیا اصولاً زن حق دارد اندام خود را به این صورت در اختیار دیگران قرار دهد؟
انسان در زندگی روزمره خود برای ادامه حیات و کسب درآمد از اندام‌های خود استفاده مینماید؛ بنابراین انسان عموماً نسبت به اندام خود حقی دارد و علم حقوق نیز این حق را برای اشخاص به رسمیت میشناسد و البته اهدای اعضا، تا جایی که مخالف اخلاق حسنه و نظم عمومی نباشد، مجاز و پسندیده شمرده میشود. اما حق انسان بر اندام و اعضای بدن خویش مسلماً قابل مبادله و تقسیم به پول نیست و نمی توان با خرید و فروش از آن‌ها برای تأمین نیازمندی‌های مادی انسان استفاده کرد؛ بنابراین این حق از جمله حقوق مالی محسوب نمیشود. در حقیقت حق انسان بر اعضا و جوارح خودش بیشتر مربوط به شخصیت اوست و این حق را چنین تعریف کرده اند: «حقوقی است که بر هر انسان قطع نظر از وابستگی او به گروه اجتماعی خاص تعلق دارد، حقوقی که بیشتر از شخص انسان حمایت میکند تا منافع مادی او، حقوق مربوط به شخصیت، برخلاف حقوق مالی (مانند مالکیت) غیرقابل انفکاک از شخص و شخصیت انسانی است.»

اما در رابطه با قرارداد‌های بانوی جانشین که هم با حقوق مربوط به شخصیت جسمی و هم با حقوق مربوط به شخصیت معنوی انسان مرتبط است باید عنوان بدانیم که ممکن است این قرارداد با حقوق مربوط به شخصیت انسان در تعارض باشد؛ چرا که این عمل آزادی‌های فردی مادر جانشین را محدود میکند و باعث مداخله اشخاص ثالث در زندگی خصوصی انسان میگردد و همچنین ممکن است به اعتبار و حیثیت اجتماعی او نیز لطمه وارد کند. از دیدگاه قانون و حقوقدانان قرارداد‌هایی که به حقوق مربوط به شخصیت تجاوز میکند باطل است.

به موجب ماده ۹۶۰ قانون مدنی: هیچ کس نمیتواند از خود سلب حریت کند یا در حدودی که مخالف قوانین و یا اخلاق حسنه باشد از استفاده از حریت خود صرفنظر کند. ولی با وجود این پاره‌ای از قرارداد‌ها که موضوع آن‌ها حقوق مربوط به شخصیت است و در برخی از موارد به این حقوق صدمه میزند مجاز شناخته شده است: همانند قرارداد‌هایی که صدمه سبک و ناچیز به جسم انسان وارد میکنند و موضوع آن نیز منفعت عقلایی و مشروع دارند مانند فروش گیسو یا خون انسان یا قرارداد‌هایی که دارای نفع عمومیاند نیز صحیح میباشند؛ مانند قرارداد عضو برای پیوند کلیه یا قلب که طبق بند ۲ ماده ۵۹ قانون مجازات اسلامی، میتوان گفت که عمل پیوند عضو با رضایت اعطاکننده و رعایت موازین فنی و علمیو نظامات دولتی مجاز است؛ بنابراین میتوان گفت: هرچند که قرارداد‌های بانوی جانشین ظاهراً با حقوق مربوط به شخصیت انسان در تعارض است، ولی در خصوص اصل برقراری این گونه قرارداد‌ها مشکلی به لحاظ حقوقی دیده نمیشود، زیرا این گونه قرارداد‌ها اولا صدمه سبک و غیرقطعی است به صورتی که بارداری و زایمان نوعاً برای بانوان حالتی است که عرف و عادت آن را حالت طبیعی و معمولی تلقی میکند. دوما با نظم عمومی و اخلاق حسنه مغایرتی ندارد و با نفع عمومی همراه است و هدف والدین حکمی از انعقاد قرارداد از نظر اجتماعی مفید بوده و مستلزم ضرر برای کسی نمیباشد. سوما متضمن ضرر برای بانوی جانشین نمیباشد و بانوی جانشین با اراده و اختیار کامل خویش مبادرت به انعقاد این قرارداد میکند و با خطرات احتمالی این امر آگاه است؛ بنابراین قرارداد‌های راجع به مادر جانشین را علیرغم لطمه به حقوق مربوط به شخصیت، میتوان از نظر حقوقی مجاز شناخت، چون این مقدار تصرف مادر جانشین در حقوق مربوط به شخصیت از نظر حقوقی جایز میباشد.

اما باید به این نکته نیز توجه داشت که بر طبق قانون اساسی کشورمان، درصورتی‌که عملی در قانون به جزء تفسیر نشده باشد، این ولی‌فقیه است که باید گره از این مشکل باز کند. نظر فقها درباره رحم اجاره‏ای متفاوت است. در مواجهه با رحم اجاره‏ای سؤالات زیادی وجود دارد اما مشهورترین آنها درباره جایز بودن یا نبودن، مالکیت فرزند، ارث و محرم بودن است. نظرات فقها در این‌باره البته متفاوت است.


فقها چه می گویند؟

آیتالله العظمی خامنهای درباره احکام رحم اجاره‏ای می‏فرماید: «این کار فی‌نفسه اشکال ندارد ولی باید از مقدمات حرام از قبیل نگاه، لمس حرام و غیر آنها اجتناب شود. به‌هرحال درصورتی‌که با این روش کودکی به دنیا بیاید ملحق به شوهر زنی که صاحب رحم است نمی‌شود بلکه ملحق به صاحب نطفه و به زنی است که صاحب تخمک است.»

آیتالله مکارم شیرازی نیز در مواردی موافق این عمل است: «این امر ذاتاً جایز است ولی چون غالباً مستلزم نگاه و لمس حرام است جز در موارد ضرورت جایز نیست. این فرزند متعلق به صاحبان نطفه و با آنها محرم است و از آنها ارث میبرد و در مورد جانشین به ‌منزله فرزند رضاعی است بلکه از آن در بعضی جهات اولویت دارد چراکه تمام گوشت و استخوان او از وی روییده است بنابراین حرام است که بعداً با آن زن و فرزندان او ازدواج کند اما ارث نمیبرد.» البته بعضی از فقها هم ‌نظر مساعدی در این‌باره ندارند. آیتالله بهجت در رساله خود می‏فرماید: «این کار حرام است و فرزند ملحق به صاحب نطفه است و نسبت به صاحب رحم احتیاط مناسب، ترک نشود.» آیتالله تبریزی نیز در این‌باره میفرماید: «عمل مذکور جایز نیست، واجبات هم باطل است.» خارج از قانونی بودن یا نبودن این عمل، مساله‏ای که می‏تواند در آینده مشکلساز باشد، مشکلات روحی است که می‏تواند برای گامت جایگزین و حتی فرزند به دنیا آمده به‌وجود بیاید، نتیجه‏ای که شاید تأمل‌برانگیز باشد.

نام:
ایمیل:
* نظر:
نظرات بینندگان
انتشار یافته: ۲
در انتظار بررسی: ۰
غیر قابل انتشار: ۰
maryam
Iran, Islamic Republic of
۰۳:۰۴ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۵
خانومی 27 ساله متاهل و دارای فرزند پسر سالم اماده اهدا رحم در شیراز فوری هستم ...
maryam
Iran, Islamic Republic of
۰۷:۴۲ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۶
27 ساله ساکن شیراز متاهل ودارای فرزند سالم اماده اهدا رحم با اجرت 35 ماهی 600 فوری میباشم که در صورت تشکیل نشدن جنین هزینه نمیگیرم ...